آیا آلودگی هوا تمام می‌شود؟

طی سال‌های گذشته و با دسترسی راحت‌تر به داده‌های کنترلی در خصوص کیفیت هوا، درک شاخص‌های آلودگی ملموس‌تر شده است.
طبق گزارش‌های مختلف بنظر می‌رسد بیشتر نقاط دنیا در محدود 0 تا 40 درجه‌ی شمالی مدار زمین، در روزهای زیادی از سال درگیر آلودگی شدید هوا هستند. بعضی شهرها و نقاط مانند دهلی در هند، داکا در بنگلادش و تعداد زیادی از شهرهای چین و هند به صورت روزمره دارای شاخص آلودگی در حد خطرناک می‌باشند.

دسته بندی شاخص آلودگی هوا
درجه‌بندی اثر شاخص آلودگی هوا AQI بر انسان

آلودگی هوا در تهران نیز تقریبا در تمام سال‌های گذشته روند بدتری داشته است و بخصوص ذرات معلق ریزتر از ۲.۵ میکرومتر باعث ملموس شدن بیشتر این آلودگی برای شهروندان تهرانی و بیشتر شهرهای بزرگ ایران مانند مشهد، اصفهان، شیراز و بندرعباس شده است. ذرات معلق ریزتر از ۲.۵ میکرومتر آسیب جدی بر سلامتی انسان دارند، مشکلات قلبی و عروقی، مشکلات و سختی تنفس و مرگ زودرس رابطه‌ای معناداری با زمان در معرض قرار گرفتن ذرات معلق ریزتر از ۲.۵ میکرومتر دارد.

آلوده‌ترین شهرهای دنیا
آلوده‌ترین شهرهای دنیا بر اساس شاخص آلودگی هوا

در حال حاضر سامانه پایش کیفی هوای کشور خانه و شرکت کنترل کیفیت هوا به صورت روزانه اطلاعات مربوط به آلودگی هوا را نمایش می‌دهند.

آلودگی هوا تا چه زمانی ادامه خواهد داشت؟

انسان سال‎هاست اکوسیستم زمین و محیط زیست را تحت تاثیر قرار داده است. این تاثیر در بسیاری از موارد مخرب بوده است و باعث تغییر بالانس نیروهای طبیعت شده است. ساخت و سازهایی متمرکز بدون در نظر گرفتن نیروهای طبیعی مانند باد و رطوبت، از بین بردن بافت گیاهی به عنوان پایه‌های فیلترینگ هوا از نمونه‌ای تاثیرات مخرب است.
ایجاد ابرشهرها و مراکز صنعتی، بدون توجه به آثار محیط زیستی در طول چندین سال گذشته، در کنار تاثیرات مخرب آثاری به جای گذاشته است که به راحتی امکان تغییر و بهبود آن وجود ندارد.
تغییر اکوسیستم کلان زمین، و آثار مخرب آن به آسانی برطرف نخواهد شد. یکی از روش‌هایی که برای مواجه با آلودگی هوا پیشنهاد شده است، تشکیل میکرواکوسیستم‌های خانگی و اداری با هوای تمیز است. این میکرواکوسیستم‌ها، می‌تواند با استفاده از تجهیزات طبیعی مانند گیاهان باشد و یا استفاده از تجهیزات الکترونیکی مانند دستگاه‌های تصفیه هوا HEPA باشد.

وضعیت شاخص آلودگی هوا از سال 1397 تا 1400 در تهران

چگونه هوای سالم و تازه داشته باشیم!

در نوشته‌های قبلی در مورد درک بهتری از آلودگی هوای تهران و همینطور وضعیت بسیار ناسالمی که این روزها هوای تهران با آن مواجه شده است، نوشته‌ام.

یک تحقیق بسیار قدیمی اما ظاهر کارآمد از ناسا با عنوان A study of interior landscape plants for indoor air pollution abatement یا مطالعه‌ای بر روی گیاهان قابل استفاده در داخل ساختمان به جهت کاهش آلودگی هوا وجود دارد که تعدادی از گیاهان بررسی کرده است. در مجموع در حدود ۱۵ گیاه و در نهایت ۱۰ گیاه را معرفی کرده است، که در طول این سال‌ها ظاهرا تغییری بر روی این تحقیق انجام نشده است. صفحه‌ای در ویکیپدیا با عنوان فهرست گیاهان تصفیه‌کننده‌ی هوا وجود دارد که اطلاعات بیشتری در مورد این گیاهان نشان می‌دهد.

و در آخر یک ویدیو کوتاه از TED که تجربه‌ی استفاده از سه گیاه رایج‌تر را در یک ساختمان شلوغ در دهلی‌نو  بیان می‌کند. آمارهای جالبی بود، بیش از ۵۰درصد کاهش در ناراحتی‌های چشمی در محل کار!

  • گیاهی که در سالن‌ها می‌تواند استفاده شود – Areca Palm
  • گیاهی که در اتاق خواب و استراحت می‌تواند استفاده شود. – Sansevieria trifasciata – فارسی هم ظاهرا نام – زبان مادرشوهر – دارد.
  • گیاهی که در فضاهای بزرگ‌تر و به صورت گسترده برای تولید اکسیژن می‌تواند استفاده شود. Money Plant

پس نوشت:

آژانس حفاظت محیط زیست دو گزارش جالب در مورد تجهیزات هواسازی محیط داخلی ساختمان‌ها دارد:

  1. اطلاعات کلی با عنوان تمیز کننده‌های هوای خانگی (Residential Air Cleaners) که به صورت خاص در مورد مشکلات تجهیزات الکترونیکی تصفیه‌ی هوا مواردی را بیان کرده است. تعویض مداوم فیلترها و از کارافتادن کارآیی دستگاه از این موارد است.
  2. گزارش دوم تحت عنوان Ozone Generators that are Sold as Air Cleaners که کمی حسایست برانگیز است. به خصوص در خصوص خطراتی که ظاهرا تولیدکننده‌های یون مثبت و اوزن می‌توانند داشته باشند.

یکی از جایگزین‌های تقریبا طبیعی برای تصفیه‌ی هوای خانه دستگاه Plant Air Purifier می‌تواند باشد.

چگونه با آلودگی هوا زنده‌ایم!

مدتی پیش، یعنی ۳ سال پیش آلودگی مشهود هوای تهران در پاییز موجب شد تا نوشته‌ای با عنوان چگونه آلودگی هوا را درک کنیم! بنویسم. امروز که عددها را مقایسه می‌کنم، به نظر می‌رسد سال‌های پیش هوای تهران در مقایسه با این روزها بسیار هم خوب بوده است. اطلاع رسانی در خصوص وضعیت هوای تهران احتمالا وظیفه‌ای است که سازمان‌هایی که باید این کار  را انجام دهند، با کمی خوشایند سازی آن را انجام می‌دهند. برداشت زیر که نظر شخصی و غیرقابل استناد من بر اساس اطلاعات عمومی و غیر تخصصی می‌باشد این گونه است:

920819-tehran-no2

چگونه آلودگی هوا را درک کنیم!

هوای تهران مدتی است که بیش از اندازه آلوده شده است. خبرها و گزارش‌های مختلفی در این مورد منتشر می‌شود، اما وقتی اعداد این اخبار را درک نکنیم و آنچه که می‌شنویم با آنچه که این روزها در آسمان تهران می‌بینیم، تفاوت زیادی داشته باشد،  حتما بر میزان نگرانی‌مان از هوایی که تنفس می‌کنیم افزوده خواهد شد. این نوشته کوتاه، نتیجه جستجو‌های شخصی من به عنوان یک شهروند معمولی در مورد آلودگی هوای تهران است. ممکن است برداشت شخصی من از این جستجوها با واقعیت تفاوت داشته باشد. هوایی که امروز بر ما در تهران گذشت، شاید یکی از بدترین روز‌هایی بود که به خاطر دارم.

آلودگی هوای تهران در آذر ۸۹

آلودگی هوا چیست؟

آلودگی هوا بر اساس تعریف کوتا ویکیپدیا ناشی از تغییر در ویژگی‌های طبیعی جو براثر مواد شیمیایی، غباری یا عامل‌های زیست‌شناختی است. این تغییرات بر اثر آلاینده‌ها و گازهای گلخانه‌ایی اتفاق می‌افتد، که به علت‌های گوناگونی ممکن است ایجاد شوند. دانشگاه علوم پزشکی تهران، در نوشته‌ای کوتاه برخی از این آلاینده‌ها را این گونه فهرست کرده است:

۱- ذرات جامد (particulate matter): این ذرات از سد دفاعی طبیعی بدن عبور می کنند و به طور عمقی به ریه ها نفوذ و باعث تشدید آسم و اختلال عملکرد ریوی می شوند.
۲- ازن O3: این گاز از واکنش های شیمیایی در جو و تحت تاءثیر نور آفتاب تولید می شود و محرک قوی سیستم تنفسی است.
۳- دی اکسید نیتروژن NO2
۴- منواکسید کربن CO
۵- سرب
۶- دی اکسید گوگرد SO2
۷- سولفات ها و سولفیدهیدروژن
۸- آکرولئین  Acrolein (تشدید آسم )
۹- دیوکسین: دیوکسین باعث  تشدید اختلال در تکامل جنین و افزایش خطر سرطان می گردد.

برای بیان میزان آلایندها از شاخص استاندارد آلاینده‌ها یا همان PSI و برای بیان کیفیت هوا از شاخص کیفیت هوا یا همان AQI استفاده می‌شود. برای مشخص کردن این شاخص‌ها از رابطه‌هایی استفاده می‌شود که می‌توانید در سند Guidelines for the Reporting of Daily Air Quality – the Air Quality Index بیشتر در مورد آن‌ها مطالعه کنید. در جدول صفحه ۱۲ این سند، آمده است:

هوای تهران

شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، وظیفه برنامه‌ریزی، پژوهش و تحقیق در زمینه کاهش و کنترل آلودگی‌های زیست محیطی هوا و صدا در محیط‌های شهری و صنعتی را بر عهده دارد. گزارش‌های روزانه‌ای از جایی به اسم مرکز هماهنگی اطلاع رسانی آلودگی هوا در در این وب سایت درج می‌شود. به عنوان مثال، برای امروز این گزارش بر خلاف اخباری که در رسانه‌های رسمی درج شده است، نشان دهند وخیم‌تر شدن هوا نسبت به دیروز می‌باشد.

بررسی‌های دیگری مانند بررسی غلظت ذرات معلق و شاخص کیفیت هوا (AQI) در محدوده ی مرکزی شهر تهران نیز برای تهران انجام شده است. اگر به دنبال اطلاعات بیشتری هستید در مورد هوای مکزیکوسیتی و یا برنامه‌های بانک جهانی در مورد آلودگی هوا می‌توانید مطالعه کنید. ممکن است که شاخص تولید سرانه گاز CO2 برای ایران کم باشد، اما این شاخص از ۱۰ سال پیش تقریبا ۲ برابر شده است و برای هر ایرانی شاخ تولید سالانه به بیش از ۷ تن گاز مونوکسید کربن در سال ۲۰۰۷ رسیده است.

وضعیت هوای تهران

مطالب بالا مقدمه‌ای بود برای این قسمت. هوای تهران توسط شرکت کنترل کیفیت هوای تهران با استفاده از برنامه AirWare از شرکت ESS کنترل می‌شود. خروجی‌های این برنامه نشان دهنده وضعیت هوای تهران و منبع اصلی اخبار در رسانه‌های مختلف رسمی کشور است و شاید معیار بسیاری از تصمیم‌گیری‌های دیگر نیز باشد. این برنامه با استفاده از نتایج ایستگاه‌های سنجش آلودگی هوا و پردازش داده‌ها نقشه‌هایی را از وضعیت فعلی آلودگی مدل‌سازی می‌کند. دسترسی به آخرین وضعیت کیفیت هوا برای همگان تا این لحظه فراهم شده است و می‌توانید از نتایج مطلع شوید. تنها جای سوالی که می‌ماند، اختلاف نتایج سایت ایرانی با سایت شرکت تولید کننده است. در وب سایت شرکت تولید کننده، تمامی اعداد تقریبا دو برابر میزانی است که در سایت ایرانی نمایش داده می‌شود. من نتیجه‌ای از این موضوع نمی‌توانم بگیریم به جز اینکه امیدوار باشم اشتباه کرده باشم.

نقشه‌ای که در وب سایت شرکت کنترل کیفیت هوای تهران نمایش داده می‌شود:

نقشه‌ای که در وب سایت شرکت ESS از وضعیت آلودگی هوای تهران نمایش داده می‌شود:

امیدوارم که من اشتباهی کرده باشم، و هوای تهران واقعا چنین آلوده نباشد!